Hệ Thống Quản Lý Thư Viện

BÀI 2.
NHỮNG CUNG BẬC TÂM TRẠNG

KHỞI ĐỘNG

Hãy chia sẻ cảm nhận về
một âm thanh hoặc bản
nhạc từng khiến em xúc
động.

Kết nối với nội dung bài học: Những rung động vật lí
(âm thanh) với những rung động trong xúc cảm của mỗi
người có mối quan hệ mật thiết. Mỗi cá nhân đều có
những nỗi niềm riêng (nỗi niềm đó có thể được gợi ra từ
một âm thanh hoặc một bản nhạc nào đó mà ta nghe
thấy), và cuộc sống trở nên nhân văn hơn khi chúng ta
biết cảm thông, chia sẻ trước những nỗi niềm riêng ấy.

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I. Đọc và tìm hiểu chung

- Qua sự tìm hiểu và
chuẩn bị ở nhà, em hãy
nêu nhanh những hiểu
biết của em về tác giả
của VB này.

1. Tác giả
- Bích Khê (1916-1946), tên thật là Lê
Quang Lương; là một nhà thơ nổi tiếng
của Việt Nam thời tiền chiến.
- Bích Khê sinh ngày 24 tháng
3 năm 1916 
- Năm 1931, 15 tuổi, ông đã biết làm thơ
Đường luật, ca trù.
- Năm 1937, bị bệnh phổi,
- Ngày 17 tháng 1 năm 1946, Bích Khê lìa
bỏ cõi đời và cõi thơ tại Thu Xà lúc 30
tuổi.
- Trước khi đến với Thơ mới, một thời
gian dài (1931-1936), Bích Khê đã viết ca
trù, thơ Đường luật, và đăng trên các
báo Tiếng
Dân, Tiểu
thuyết
thứ
Năm, Người mới...Sau 1937, ông chuyển
hẳn sang làm "thơ mới“.

- Ông được đánh giá cao với những bài thơ
đặc sắc, giàu tính nhạc. Bích Khê là nhà thơ
có nhiều tìm tòi, cách tân trong phong trào
Thơ mới (1932 - 1945).

2. Tác phẩm “Tiếng đàn mưa”

BÍCH KHÊ

Phiếu học tập 1
Thể loại

 

Xuất xứ

  Nằm trong tập thơ Tinh hoa (tập hợp các sáng tác từ năm 1938 đến năm 1944).

Phương thức biểu đạt

 

Bố cục đoạn trích

  Khổ 1: Những sự vật, hiện tượng phụ họa cùng mưa. 

Thể loại thơ song thất lục bát.

Biểu cảm.

- Khổ 2: Những nơi mưa rơi xuống.
- Khổ 3: Cảnh vật khi mưa rơi xuống. 
- Khổ 4: Nguyên nhân khiến “khách tha hương” rơi lệ. 

Nội dung
Nghệ thuật

 Nói về nỗi nhớ sự cô đơn của người tha hương
 

- Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình.
- Sử dụng các biện pháp tu từ linh hoạt.

2. Nhắc lại cách đọc hiểu thơ
song thất lục bát đã học
Nhắc lại những điểm
cần lưu ý khi đọc hiểu
thơ song thất lục bát (đã
học khi đọc hiểu VB 1).

NGỮ
VĂN 9

TIẾNG ĐÀN MƯA – Bích Khê

Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng
Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan
Mưa rơi ngoài nẻo dặm ngàn
Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân.

Đầm mưa xuống nẻo đồi mưa xuống
Lầu mưa xuống, thềm lan mưa xuống Bóng dương tà rụng bóng tà dương
Cùng nước non hoa rụng mưa xuân Hoa xuân rơi với bóng dương
Mưa rơi ngoài nội trên ngàn Mưa trong ý khách mưa cùng nước non.
Nghe trong ý khách giọt đàn mưa rơi.
Rơi hoa hết mưa còn rả rích
Càng mưa rơi càng tịch bóng dương
Bóng dương với khách tha hương
Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi.

KHÁM PHÁ VĂN BẢN

NGỮ
VĂN 9

TIẾNG ĐÀN MƯA – Bích Khê

II. Khám phá văn bản.
1. Đọc:
- Đọc: đọc to, rõ ràng, diễn
cảm.
- Chia sẻ cảm nhận, ấn tượng ban
đầu về VB của HS. 

NGỮ
VĂN 9

TIẾNG ĐÀN MƯA – Bích Khê
–
2. Tìm hiểu một số yếu tố thi luật
của thơ song thất lục bát được thể
hiện trong bài thơ
a. Số tiếng trong mỗi câu thơ
b. Vần
HS cần chỉ rõ đâu là cặp câu 7 tiếng
HS chỉ rõ vần đã được gieo ở những
(song thất), đâu là câu 6 và 8 tiếng
tiếng nào, tiếng đó ở vị trí nào (chữ thứ
(lục bát).
mấy trong câu thơ), vần đó được gọi là
c. Thanh điệu
HS xác định các thanh bằng (B) - trắc vần lưng (yêu vận) hay vần chân (cước
(T) ở một số vị trí tiếng trong câu thơ vận). Nhận xét về sự khác biệt trong
cách
gieo
vần
ở
một
số
khổ
thơ
so
với
khớp với sơ đồ thanh điệu đã cung
cách gieo vần truyền thống của thể thơ
cấp trong SGK.
song thất lục bát.

3. Tìm hiểu cảnh mưa rơi và tâm trạng của khách tha hương

a. Phần 1 (ba khổ thơ đầu):
hoa rụng cùng mưa (cảnh
mưa rơi).

3. Tìm hiểu cảnh mưa rơi và tâm trạng của khách tha hương
Cảnh mưa rơi được miêu tả
qua những từ ngữ nào?
+ Bức tranh đẹp về cảnh hoa rụng
cùng mưa: Cảnh hoa rụng cùng
mưa được khắc hoạ qua hình ảnh
hoa xuân rụng, mưa xuống lầu,
xuống thềm lan, rơi khắp nẻo dặm
ngàn.

Thông
quacủa
cảnhkhách
mưa rơi,
3. Tìm hiểu cảnh mưa rơi và tâm
trạng
thatác
hương
giả muốn tái hiện tính chất nào
của không gian?
+ Mưa rơi không chỉ là hiện tượng tự
nhiên mà còn được nhìn nhận như một
cảnh đẹp, lãng mạn, nơi mưa và hoa
xuân cùng nhau tạo nên một không gian
đẫm sắc thơ.
+ Hoa xuân rụng trong mưa không chỉ là
sự kết thúc của một mùa => gợi lên
không gian u buồn man mác nơi mà vẻ
đẹp tươi mới của hoa xuân không còn.

NGỮ
VĂN 9

TIẾNG ĐÀN MƯA – Bích Khê

Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng
Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan
Mưa rơi ngoài nẻo dặm ngàn
Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân.

Þ Đầm mưa xuống nẻo đồi mưa xuống
Bóng dương tà rụng bóng tà dương
Lầu mưa xuống, thềm lan mưa xuống
Hoa xuân rơi với bóng dương
Cùng nước non hoa rụng mưa xuân
Mưa trong ý khách mưa cùng nước non.
Mưa rơi ngoài nội trên ngàn
Điệp từ -Đảo ngữ- hoán dụ “giọt đàn”,
Nghe trong ý khách giọt đàn mưa rơi.
“rụng bóng”.
=> sự cô đơn cùng nỗi nhớ của những
người con xa quê. Trân trọng chốn quê
hương yên bình

3. Tìm hiểu cảnh mưa rơi và tâm trạng của khách tha hương

b. Phần 2 (khổ thơ cuối):
lệ rơi cùng mưa (tâm
trạng của khách tha
hương).

Tâmtrạng
trạng của
của khách
khách tha
3. Tìm hiểu cảnh mưa rơi và tâm
thahương
hương
là gì? Dựa vào cơ sở nào em
nhận ra được điều đó?
+ Khổ thơ cuối chuyển từ cảnh mưa rơi
sang tâm trạng của khách tha hương, nơi
“mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi”.
Từ cơn mưa vật chất chuyển thành cơn
mưa trong tâm hồn, những giọt mưa
đồng điệu với nỗi buồn, nỗi nhớ của
khách tha hương => Nổi bật tâm trạng u
buồn, cô đơn và nỗi nhớ nhà của người
xa xứ.

3. Tìm hiểu cảnh mưa rơi và tâm trạng của khách tha hương
+ “Bóng dương với khách tha hương”: thể
hiện sự cô đơn, buồn bã của con người và
sự lạnh lẽo của không gian vào thời điểm
mà chỉ còn “bóng dương” và lữ khách cô
độc đang tự chiêm nghiệm, suy tư, đối
diện với nỗi niềm lạc lõng của kẻ xa xứ.
+ Cảnh mưa và tâm trạng của khách tha
hương hoà quyện vào nhau, tạo nên một
thể thống nhất, nơi không gian bên
ngoài và thế giới nội tâm gặp gỡ, đồng
cảm.

NGỮ
VĂN 9

TIẾNG ĐÀN MƯA – Bích Khê

Rơi hoa hết mưa còn rả rích
Càng mưa rơi càng tịch bóng dương
Bóng dương với khách tha hương
Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi.
cơn mưa gợi lên nỗi buồn, sự hiu quạnh, cô đơn của người con
xa quê hương nhớ nhà

4. Tìm hiểu một số nét đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm
Theo em, VB có những nét
đặc sắc nghệ thuật nào?
- Sử dụng một số biện pháp tu từ đặc sắc:
điệp ngữ, ẩn dụ,...
- Sử dụng hệ thống hình ảnh giàu sức gợi.
Ví dụ: mưa hoa, hoa rụng, bóng tà
dương...
- Ngôn ngữ: giàu tính nhạc, phù hợp với
việc miêu tả nỗi buồn man mác, sâu lắng.

Tìm và nêu tác dụng của phép điệp thanh,
điệp vần trong bài thơ?
- Có 5 trường hợp điệp thanh theo từng nhóm:
+ Mưa hoa rung, mưa hoa xuân rung (bằng –
bằng – trắc)
+ Mưa xuống lầu, mưa xuống thêm lan (bằng
– trắc – bằng)
+ Lầu mưa xuống, thêm lan mưa xuống (bằng
– bằng – trắc)
+ Đầm mưa xuống, nẻo đối mưa xuống (bằng
– bằng – trắc)
+ Bóng dương tà ... rụng bóng tà dương (trắc
– bằng – bằng)
Sự lặp lại thanh điệu theo từng nhóm âm tiết tạo nên tính
nhạc cho câu thơ, đồng thời giúp người đọc cảm nhận
được sự vật đang diễn ra trong một trạng thái, một xu thế
không thay đổi (những giọt mưa đang rơi mau ở khắp
chốn/ bóng chiều buông xuống).

? Trong đoạn trích, vần ương
được lặp lại nêu tác dụng?
Rơi hoa hết mưa còn rả rích,
Càng mưa rơi càng tịch bóng
dương
Bóng dương với khách tha
hương
Mưa trong ý khách muôn hàng
lệ rơi.
- Vẫn ương ngân dài, lặp lại ở
hình ảnh “bóng dương” và
“khách tha hương" không chỉ
tạo nên cảm nhận về một nỗi
khắc khoải, day dứt, mà còn
gây ấn tượng về sự đồng điệu

III. TỔNG KẾT

- Nét đặc sắc về nghệ
thuật, nội dung, ý
nghĩa của văn bản?

1. Chủ đề

Khám phá vẻ đẹp mong manh, tinh tế của bức tranh
mưa xuân đồng thời tái hiện tâm trạng u buồn, sự
cô đơn và nỗi nhớ quê hương sâu sắc của kẻ xa xứ.

2. Nghệ thuật
Hệ thống biện pháp tu từ đặc
sắc, hình ảnh độc đáo, ngôn
ngữ giàu nhạc tính.

LUYỆN TẬP

GV yêu cầu HS thực hiện phần Viết kết nối với đọc trong SGK, tr. 47.
Đoạn văn của HS cần bảo đảm các
yêu cầu về nội dung và hình thức. Có
thể theo gợi ý sau:
- Về nội dung đoạn văn: HS nêu cảm
nghĩ của mình về bài thơ Tiếng đàn
mưa.
- Về hình thức đoạn văn: HS viết
đoạn văn theo một cấu trúc rõ ràng
(diễn dịch, quy nạp, song song hoặc
phối hợp), viết đúng chính tả, dùng
từ ngữ phù hợp, đặt câu đúng ngữ
pháp, đảm bảo số câu theo quy định.

Chúc các em
học tốt!