Hệ Thống Quản Lý Thư Viện

RÈN KĨ NĂNG
VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
PHÂN TÍCH MỘT TÁC PHẨM
VĂN HỌC
(Thơ song thất lục bát )

I. CỦNG CỐ KIẾN THỨC

1. Đặc điểm của thể thơ song thất lục bát
2. Bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học
(thơ song thất lục bát) cần đáp ứng được những yêu
cầu gì?
3. Trước khi viết - Viết bài - đọc và chỉnh sửa bài viết
các em cần thực hiện những việc gì?
4. Nêu dàn bài bài văn nghị luận phân tích một tác
phẩm văn học (thơ song thất lục bát) ?

YÊU CẦU BÀI VIẾT
-Giới thiệu được khái quát về tác phẩm thơ song thất lục bát
(tên tác phẩm, tên tác giả) nêu được nhận định chung của người
viết về tác phẩm.
-Làm rõ được nội dung chủ đề của tác phẩm.
-Phân tích được những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của tác
phẩm, tập trung vào những yếu tố đặc trưng của thể thơ song thất
lục bát và tác dụng của thể thơ này trong việc thể hiện nội dung của
tác phẩm
- Triển khai được hệ thống luận điểm chặt chẽ: sử dụng lí lẽ và
bằng chứng xác đáng từ tác phẩm để làm sáng tỏ ý kiến nêu trong
bài viết.
-Khẳng định được giá trị và ý nghĩa của tác phẩm.

NHIỆM VỤ CÁC BƯỚC
Trước
khi viết

Viết

Lưu ý khi viết:
Xác định được:
- Bám sát dàn ý
- Đề tài
-Triển khai hệ thống luận
- Tìm ý
điểm chặt chẽ, sử dụng lí lẽ
- Lập dàn ý
sắc bén, bằng chứng xác
thực và tiêu biểu
- Liên hệ mở rộng

Đọc lại và
chỉnh sửa
Sau khi viết:
- Kiểm tra và
chỉnh lại bài
viết theo bảng
kiểm

-Mở bài: Giới thiệu khái quát về tác phẩm thơ
song thất lục bát (nhan đề, tên tác giả) và nêu ý
kiến chung về tác phẩm.
-Thân bài: Lần lượt phân tích các phần theo bố
cục tác phẩm thơ:
+Phần 1(từ câu…đến câu…): phân tích những
tâm tư, nỗi niềm, khát vọng,…và một số nét đặc
sắc về nghệ thuật.
+Phần 2 (từ câu…đến câu…): phân tích những
tâm tư, nỗi niềm, khát vọng,…và một số nét đặc
sắc về nghệ thuật.
+…
Ngoài cách phân tích tác phẩm theo bố cục, có

THỰC HÀNH VẬN DỤNG
Phân tích bài thơ: Khóc Dương Khuê của Nguyễn Khuyến
YÊU CẦU:
2. Dựa vào dàn ý, viết thành bài văn hoàn chỉnh và trình
bày trước lớp
Thời gian 60 phút

KHÓC DƯƠNG KHUÊ -Nguyễn Khuyến-

Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.
Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau;
Kính yêu từ trước đến sau,
Trong khi gặp gỡ khác đâu duyên trời?
Cũng có lúc chơi nơi dặm khách,
Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo;

Có khi từng gác cheo leo,
Thú vui con hát lựa chiều cầm xoang;
Cũng có lúc rượu ngon cùng nhắp,
Chén quỳnh tương ăm ắp bầu xuân.
Có khi bàn soạn câu văn
Biết bao đông bích, điển phần trước sau.
Buổi dương cửu cùng nhau hoạn nạn,
Phận đẩu thăng chẳng dám tham trời;

Bác già, tôi cũng già rồi,
Biết thôi, thôi thế thì thôi mới là!
Muốn đi lại tuổi già thêm nhác,
Trước ba năm gặp bác một lần;
Cầm tay hỏi hết xa gần,
Mừng rằng bác vẫn tinh thần chưa can,
Kể tuổi tôi còn hơn tuổi bác,
Tôi lại đau trước bác mấy ngày;

Làm sao bác vội về ngay,
Chợt nghe, tôi bỗng chân tay rụng rời.
Ai chẳng biết chán đời là phải,
Sao vội vàng đã mải lên tiên,
Rượu ngon không có bạn hiền,
Không mua không phải không tiền không mua.
Câu thơ nghĩ đắn đo không viết,
Viết đưa ai, ai biết mà đưa;

Giường kia treo cũng hững hờ,
Đàn kia gảy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn.
Bác chẳng ở dẫu van chẳng ở,
Tôi tuy thương, lấy nhớ làm thương;
Tuổi già hạt lệ như sương,
Hơi đâu ép lấy hai hàng chứa chan!
(Nguyễn Khuyến và Dương Khuê là đôi bạn gần như đồng tuổi, cùng thi
đỗ một khoa, văn chương cùng nổi tiếng và cùng làm quan một thời mà
nước nhà trải qua nhiều tai biến. Khi được biết Dương Khuê mất, ông có
làm một bài thơ rất cảm động, để khóc bạn: Bài thơ Khóc Dương Khuê
của Nguyễn Khuyến được viết vào năm 1902, khi Dương Khuê qua đời)

DÀN Ý CHI TIẾT

1. Mở bài:
- Nguyễn Khuyến và Dương Khuê sinh thời là hai
người bạn cực kỳ thân thiết và thấu hiểu lẫn nhau.
- Khi nghe hung tin Dương Khuê mất vì bệnh nặng,
Nguyễn Khuyến đã hết sức bàng hoàng và đau buồn.
Nguyễn Khuyến đã viết bài thơ Khóc Dương Khuê để tỏ
nỗi lòng thương tiếc, xót xa của mình dành cho người
bạn quá cố.

2. Thân bài:
a.Nỗi đau đột ngột khi mất bạn: “Bác Dương thôi đã thôi rồi
     
  Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta”
- Câu lục ngắt nhịp 2/1/3 =>đọc lên nghe nhói đau, quặn thắt
như những tiếng nấc tắc nghẹn trong nỗi đau đến quá đỗi bất
ngờ.
- Cách dùng “Thôi đã thôi rồi”: cách nói giảm nói tránh để giảm
bớt nỗi đau mất bạn
- Cách xưng hô “Bác”:thể hiện sự thân thiết trân trọng với người
đã khuất
- Các từ láy“man mác, ngậm ngùi” kết hợp với nhịp thơ 4/4 ở câu
bát ->diễn tả nỗi đau kéo dài như vô cùng vô tận-> nỗi đau từ
chính cõi lòng nhà thơ lan tỏa ra cả không gian rộng lớn, bao la.

 => Lời thơ như một tiếng than đầy thương tiếc, nhẹ
nhàng mà thắm thiết.
b. Những kỉ niệm tươi rói về tình bạn sống lại trong hồi
tưởng của nhà thơ
- Kỉ niệm của tác giả với người bạn của mình:
+Cùng nhau thi đỗ làm quan; Cùng nhau rong chơi khắp
chốn non nước; Cùng ngân nga hát ả đào; Cùng nhau
uống rượu và bình luận thơ văn; Cùng nhau trải qua
những buổi hoạn nạn, vật đổi sao rời
+Cuộc gặp gỡ cuối cùng
=> Đây là những kỉ niệm kéo dài từ tuổi trẻ cho đến lúc về
già; thể hiện tình bạn gắn bó keo sơn, thắm thiết

c. Nỗi đau tắc nghẹn, hụt hẫng, chơi vơi khi đối diện với hiện thực
phũ phàng (mất người tri âm, tri kỉ)
- Muốn gặp bạn nhưng tuổi già không cho phép, nay bạn mất, đau
đớn vô cùng.
- Nỗi đau đớn, trống vắng khi bạn mất:
+ Chân tay rụng rời khi nghe tin bạn mất; Rượu ngon không có
bạn hiền
 + Câu thơ hay không có người bình luận; Đàn kia gảy cũng không
ai thấu hiểu
=>Mất bạn trở nên cô đơn: rượu không muốn uống, thơ không
muốn làm, đàn không gảy,..
- Kết cấu trùng điệp, điệp ngữ: “không có, không mua, không
phải”=> cảm giác nức nở, sự trống vắng đến nghẹn ngào, chua xót.

- Sử dụng điển tích Trung Quốc: Trần Phồn, Bá Nha, Tử
Kì => tình bạn tri âm, tri kỉ.
- Từ “đàn” đầu câu láy lại cuối câu: trạng thái ngẩn ngơ
chuyển sang thống thiết, tình cảm như đợt sóng trào
dâng.
- Sự tinh tế ở hai câu thơ cuối “tuổi già...chứa chan":
không còn nước mắt để khóc bạn, nhưng kì thực câu thơ
đầm đìa nước mắt.
3. Kết bài:
- Cảm nhận chung về bài thơ: Giọng điệu sâu lắng; bài
thơ chan chứa niềm xúc động về tình bạn đẹp.